Πάει καιρός που διαφώνησα με φίλη – ξανά – για το Μεσανατολικό.
Η άποψή της ήταν, “είμαστε με του Παλαιστινίους διότι είναι οι καταπιεσμένοι της υπόθεσης, άρα δικαιολογούμε τις ανθρώπινες βόμβες”.
Η στάση αυτή ικανοποιεί την αρχή της αλληλεγγύης. Αλληλεγγύη όμως δεν σημαίνει ότι εξαιρούνται του ηθικού ελέγχου εκείνοι που υφίστανται καταπίεση. Με άλλα λόγια, η καταπίεση ή η αδικία δεν δικαιολογεί την αναπαραγωγή της από εκείνους που την υφίστανται. Επειδή εγώ, λόγου χάριν, έπεσα θύμα βιασμού μπορεί αυτό να σημαίνει ότι είμαι ελεύθερος να βιάσω το βιαστή μου ή να ασελγήσω στη σύντροφό μου;
Αμέσως θα αντιτείνει κάποιος, ότι το παράδειγμα είναι διαπροσωπικό ενώ το πρόβλημα κοινωνικό, συλλογικό. Κάποιοι, μάλιστα, κάνουν λόγο για επανάληψη συλλογικών εγκλημάτων οδηγώντας τη συζήτηση σε αδιέξοδο.
Γιατί όμως είναι τόσο δύσκολη η ανάγνωση εκ μέρους μας της όλης κατάστασης; Νομίζω ότι δύο κυρίως είναι οι λόγοι. Ο ένας είναι η ιστορική συγκυρία υπό την οποία δημιουργήθηκαν τα εθνικά κράτη στη Μέση Ανατολή – μέσα από τις διαμάχες των ιμπεριαλισμών των προηγούμενων αιώνων, οι άνθρωποι της περιοχής, ολόκληρος ο πλανήτης, εκτέθηκαν σε ένα οπλοστάσιο εννοιών στη δημιουργία του οποίου δεν συμμετείχαν εξαρχής. Όταν άρχισαν να το κάνουν διέθεταν ήδη ισχυρά μέσα αλληλοεξόντωσης – οι αποικιστές έφυγαν αλλά άφησαν τα όπλα τους πίσω -, κάνοντας έτσι την οποιαδήποτε διαμάχη δραματικότερη. Ο άλλος είναι η διαπλοκή των ιδεολογιών – του εθνικισμού για παράδειγμα - στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Οι ιδεολογίες ευθύνονται, μεταξύ πολλών άλλων, για μια συγκεκριμένη παθολογία: την αποποίηση της προσωπικής ευθύνης.